EMPERYALİZM KAVRAMI

EMPERYALİZM KELİMESİ ve DEVAMI 

        Kelimemiz 1165 senesi itibarıyla Latince’de imperialis olarak görünür hâle gelir ; bu kelime ayni anlamda olmak üzere imperium kelimesinden mülhemdir. Başlangıçta Kutsal Roma-Germen Imparatorluunda (Saint-Empire romain germanique) 

görev yapan ve imparatorun emrinde bulunan askerleri tanımlamak için kullanılıyordu16. Asırda ise aynı anlamıyla Charles de Habsbourg yani Charles Quint 

ordusunun askerleri için kullanılıyordu. Bu kelimenin bir sıfat – imperial, 

olarak kullanılması da 16. Asra denk gelmektedir.  

Bu kelimenin gerisinde impero kelimesi ve –ium 

soneki vardır (Fransız lisanında emprise biçiminde ifade edilir ve içeriye taşımak, içeri götürmek anlamları vardır). Latin dilinin etimolojik lûgatında (Le Dictionnaire étymologique latin) 

Romalı filozof ve şair Titus Lucretius Carus’un bu kelimenin karşılığı olarak induperator veya endoperator kelimelerini kullandığı belirtilmektedir. Bir Samnite (Eski bir italik 

kabile) parasının üzerinde, kelimenin bir variantı görülmektedir :  EMBRATVR 

(Embratur). Imperium ve impero birbirlerini karşılıklı olarak etkilemişlerdir ; öyleki 

hangisinin tam olarak daha eski ve dğerine atalık yaptığını bulmak çok zordur.  

Impĕrĭum  

1.     Emir, talimat ; order / ordre. Buyruk (injoction). Otorite. Kudret, iktidar (puissance). Başatlık, egemenlik 

(domination). Hükümrânlık (souveraineté). 

Egemenlik (hégémonie). 

Üstünlük, yücelik (suprématie). Saygınlık, şöhret, üstünlük, seçkinlik (prééminence).  

o   Imperia.  

otoriteler, meclis mensupları, generaller. 

o   summa imperii.  

Yüce kudret, yüce iktidar.  

o   imperium consulare.  

İktidar konseyi. 

2.     Monarşik iktidar (Pouvoir monarchique), 

kraliyet (royauté), imparatorluk (empire), devlet (État).  

o   imperii fines.  

Imparatorluğun sınırları (les bornes de l'empire). 

3.     (Tıp biliminde) Hekim reçetesi.

  

Modern siyasî literatürde ilk belirişi John Atkinson Hobson eliyle ve 1902 yılında kaleme alınan Imperialism isimli kitapla oldu. Yazar bu kitapta emperyalizmin motör kuvvetlerini ve onu ortaya çıkaran ekonomik faktörleri tahlil etmektedir.  

Marxist otörler özellikle de 

Rudolf Hilferding, Rosa Luxemburg ve Vladimir Ulyanovich (Ilich) Lenin (Emperyalizm; kapitalizmin nihaî aşaması, 1916) eserlerinde Hobson’ın bu emperyalizm kavramını ele alıp açımlarlar. 

Böylece husûsen de Marxist literatürde bu kavram popüler hâle gelir.  

Marxist theori açısından, emperyalizm, kapitalizmin gelişme aşamalarından biridir ve 

temelde politik değil ve fakat ekonomik bir mantığa cevap oluşturur. Emperyalizm kâr miktarının düşüş eğilimine karşı durmanın aracıdır. 

Bunu, tüm dünyada sömürüyü geliştirmek ve yaymak suretiyle gerçekleştirir. Lenin 1. Emperyalist Paylaşım Savaşı’nı 

böyle okur ; sömürgeler (koloniler) üzerinde kapitalistler arası mücadelenin ürünü. O nedenle basitleştirme temelinde bu savaşa 1. Dünya Savaşı adının verilmesi muhaldir ve muğlaktır. Bu değirmenin suyu Büyük Sermaye (Grand Capital) ve Finans (Bankalar) tarafından taşınır. Aynı şimdi olduğu gibi.  

Bu tez bayağı bir eleştiri 

almıştır. Bir çok yazar, emperyalizmin sonunun her şeyden evvel ekonomik olacağı 

fikrine itiraz etmişlerdir. En çok kritik edenlerden biri olan Joseph Schumpeter, 

emperyalizmin sosyolojik tabiatlı bir fenomen olduğunu ileri sürer. Schumpeter ayrıca aristokrasinin ehemmiyetine vurgu yapar. Bu aristokrasinin – Almanya için – siyasî kaynaklar, toprak sömürüsü ve silah üretim işleri üzerinden sosyal bir pozisyon kazandığını iddia eder. Özellikle de bu savaşçı(l) habitus (alışkanlık) modern devlet aygıtıyla bir sinerji oluşturur ve emperyalizmin ilk impulsion’unun (itici güç) bu olduğunu savunur, Schumpeter. 

1934 senesinde Wilhelm Röpke, emperyalizm ve kapitalizm isimli eserinde, kapitalizmin verimliliğinin egemenlik altına alınan kilometrekarelerce toprağın değeriyle ölçülemeyeceğini söyler. Yazar ayrıca, serbest değişimi (Libre-échange) 

savunarak liberal kapitalizmin, emperyalizmin önünde bir baraj oluşturduğunu iddia 

eder. Yazar, kapitalizme muhalefet etmenin devletleri daha da güçlendireceğin ive neticede daha güçlü ve azgın emperyalizmlerin ortaya çıkacağını belirtir. Bu liberal geleneğe göre, ticaret barışı sosyal barışın da ön açıcısıdır. Bu sistemde, emperyalizmin baş aktörleri olan devletler de sınırlandırılmış olmaktadırlar. 

Hannah Arendt, 

Totalitarizmin kökenleri isimli kitabında emperyalizmi yayılma(cılık) kavramına bağlamaktadır. Arendt’e göre, emperyalizm ulus-devletin

 kapitalist ekonominin gelişim noktasında çok daraldığı bir evrede ortaya çıkmıştır. 

Yazar, emperyalizmi totalitarizmin oluşumuyla da ilintilemektedir. Buna göre emperyalizm, Irkçılık boyutuyla Nazizm’de hayat bulmuştur. 

Ünlü jeo-politolog 

François Thual’e nazaran, emperyalizm kavramı her şeyden evvel geniş bir toprak parçasındaki siyasî denetim dinamiğine işaret etmektedir. 

Hızla TC gerçekliğine bir giriş yapacak olursak ; 

Ottoman devletinin 1. Emperyalist Paylaşım Savaşı sonrasında 

tarih sahnesinden çekilmesinden sonra kurulan TC, muhtelif emperyalist devletlerin 

yarı-sömürgesi hâline geldi. 1923’te cumhuriyet resmen ilân edildiğinde TC hâlâ (fiilen) emperyalist güçlerin etkisi ve de denetimi altındaydı. Kurucu irade, 

üzerindeki emperyalist etkiyi sınırlamak, ülkenin sekülarizasyonunu ve kısmen de olsa modernizasyonunu ve kapitalist endüstrileşmeyi sağlamak için millî 

burjuvaziyi oluşturma temelinde adımlar atmaya başladı. 

Bu politikaları güdük kalan TC 1952 senesinde NATO’ya katıldı ve bu katılımla ABD emperyalizmine bağımlı bir yeni sömürge devlet derekesine geriledi. 60, 71 ve 80 darbeleri NATO ve ABD desteğiyle gerçekleştirildi. Bütün bunlar emperyalizmin ve yerel büyük burjuvazinin değirmenine ağzına kadar su taşıdı. Husûsen 71 ve 80 askerî müdahaleleri ezilen ve emekçi sınıflar üzerinde ulus-devletin ve hâliyle emperyalizmin baskısını daha da arttırdı.

  

80’lerle beraber Türkiyeli tekeller kapitalist endüstriyel devlete doğru dönüşmenin adımlarını pekiştirdiler.  Bunun anlamı Türkiye’nin yabancı sermaye kullanımını 

maximuma çıkarmasıdır. Büyük ve Sermaye ve TSK 80 darbesiyle beraber devlet-tekelli kapitalist yapıları müdhiş güçlendirdiler. 80 darbesinden sonra devlet 

işletmeleri IMF’un talimatıyla ve Turgut Özal eliyle özelleştirildiler. Endüstriyel, banker ve ticarî sermaye semirirken, ziraî oligarşi sermaye kaybetmeye başladı. Yerel tekelci burjuvazi canavarı da kazananlar kervanında yerini aldı. Uluslararası büyük endüstri devleri FIAT, Renault, Toyota, Ford, Bosch, Daimler vs Türkiye’ye hücum etti ve parselledi. 1980’de tarımda çalışan nüfus %50 iken 2014 senesi itibarıyla bu oran %20’ler seviyesine 

geriledi. Modern uluslararası endüstriyel proletarya yaygınlaştı.  

Dünyayı saran 2001 ekonomik krizi Türkiye tekellerini sıkıştırdı ve yayılma ihtiyaçlarını arttırdı. Işte tam da burada kitlelere iri bir doz afyon gerekiyordu ki, ağrılarını, ıztırablarını unutsun.

Bu afyon emperyalist kapitalizm tarafından AKP olarak belirlendi. Kriz papazı olarak RTE bu partiyi kurdu ve tekelci sermaye yeniden nefes almaya başladı. Yanına da FG sermayesini yâren olarak verdiler. Ikisi yürümeye başladı. Meşhur şarkılarla birlikte çarpık küçük burjuvazi, kaypak köylülük ve vilainism, doymak bilmez büyük burjuvazi ve paradan para kaldıran rant ekonomisi hepsi birlikte camilerin etrafında RTE ritüelleriyle satüre oldular. Paradigma toparlandı. 

RTE bu gazla 

Yeni Ottoman İmparatorluğu ve Büyük Türkiye sloganlarını kaldırmlarda gezdirmeye 

başladı. Yeni dalga özelleştirmeler bütün devlet işletmelerini kuşattı. Bugün her şey özeldir. 

Emperyalist midir, değil midir sorusuna ancak kriterlerle cevap verilebilir : 

Emperyalist ülkelerde burjuvazi çok güçlüdür yani sadece ekonomik olarak değil 

siyaseten de çok güçlüdür. Sadece kendi ülkelerinde değil, başka ülkelerde de egemenlik kurmuşlardır.  

Emperyalizmin idare ettiği ülkeler ise burjuvazinin çok çarpık geliştiği ya da hiç gelişemediği ülkelerdir. Bunlar emperyalizmin az ya da çok baskısı ve idaresi altındadırlar.  

Emperyalist karakter ülkenin kafasına göre kazanılmaz. Kuvvet ilişkileri belirleyicidir. 

Kendisine ne kadar alan bırakılmaktadır ? 19. Ve bir ölçüde 20. Asırda 

ABD ve Avrupa emperyalistleri dünyanın geri kalanını ya direkt sömürgecilik yoluyla ya da yarı-sömürge 

hâline getirerek idare ediyorlardı. Bu egemenlik modelinde sömürdüğün ülkenin sanayileşmesini ya tamamen bloke edersin ve kıpırdayamaz ve tamamen bağımlı kalır ya 

da gelişimin frenlersin, hastalanır, arızalanır. Böylece o ülkenin sosyal ve ekonomik 

gelişimi durma noktasına kadar gelebilir. Mesela Japonya bu çarkı kırabilen nadir ülkelerdendir. Böylece emperyalist ülkeler concert’inde yerini 

alabilmiştir. Bunu meşhur Meiji Devrimi’yle gerçekleştirmiştir.  

ABD – Batı Avrupa ve Japonya 20. Asrın klasik emperyalistleridir. Bu üçlü dünya ticaretinin %80’ini, dünya üretiminin %70’ini, finans operasyonlarının %90’ını ve yeni bilimsel gelişmelerin %80’ini elinde tutuyor(du).  

Bu triade’a 2000’li yıllarda Çin ve Rusya da dahil edildi.  

İşte dünyanın kabul gören emperyalistleri bunlar.

 Bu nedenle TC’ni bu kategoride sayamıyoruz.  

Peki emperyalist olamamış bir TC, her istediğini (şımarıklık diyebiliriz) dayatabilir mi ? Kendisinin sonsuz irade bildirebilmesi için bağımsız olması lazım. Yani NATO, 

Shanngay Beşlisi, AB, GATT vs 

gibi uluslararası emperyalist üst kurumlardan azade olması gerekir. Yapabilir mi ? 

İmkânsız zira emperyalist salonda oturabilmek için çok güçlü ve olgun bir burjuvazinin olması gerekiyor ki, yok. Demokrasi, hukuk ve ekonomide kendini ıspat etmiş olman gerekiyor ki, bu da namevcut.

O zaman ne yapacaksın ? Kapıda bağıracaksın ve arada bir de tehdit edeceksin ya da 

her zaman yaptığın gibi alla turca siyasetlere geri döneceksin. Zulüm ve kan üzerinden para kazanacaksın. Irkçı ve dinci gaz degajmanlarıyla ayakta durmaya çalışacaksın. İyi de bunlar hep kemotherapi ve seni 

çok yoracak, pestilini çıkaracak ve olduğun yere çökeceksin. Olay bu. 

HAKKI AÇIKALIN