KİMLİK - TANINMA - KENDİNİN ÖNEMİ

HİKÂYELER / MASALLAR / FABLLER BASİT İŞLER MİDİR?

Keşif kavramı günümüzde sıklıkla kullanılan bir mefhum haline geldi. Özellikle de gündelik hayatta herkes ‘keşfeder’ duruma geldi. Evvelden daha ziyade bilim insanları keşfetme işiyle alakalıydılar. Bir de tanınma, bilinme, keşfedilme anlamındaki ‘keşif’ var ki, o daha da ıztırab verici ; yaptığım iş yeterince tanınmıyor (burada tanınmaktan kasıt, küçümseniyor, umursanmıyor, hakkı teslim edilmiyor, ehemmiyeti ihmâl ediliyor anlamında. Yani, nadir, az bulunur ve az bilinir, özgün bir iş yapıyorum anlamında değil. Ya da, nihayet keşfedildiğimi / tanındığımı / anlaşıldığımı hissediyorum dediğimizde kâ’le alınmaktan bahsediyoruz. Beşerî bilimler veya felsefe metinlerinde hatta lise veya üniversite talebelerinin ödevlerinde veya dissertation’larında dahi bu ‘keşfedilme / tanınma’ dürtüsü olmadı ihtiyacı diyelim, mevcut. Kaçınılmaz olarak bu keşif / tanınma mevzuu bir yerlerinden kimliğe – ya da isterseniz benliğe – bağlanacak. Bunun ir tesadüf olmadığını söyleyebiliriz.
 Herkesin tek veya kültürel bir kimliği vardır, herkes yegânedir, bu kimliğin ilişkilerinden kaynaklı ve sosyal gerginlikleri vardır ve bu gerginlikler etrafı tarafından ‘tanınabilir’ (dikkate alınabilir anlamında) veya ‘tanınmaz’ (önemsenmez, kâ’le alınmaz). İşte bu nedenledir ki, bu durumu bilimsel kodlu konseptlere oturtmak gerekmiştir.
 Bundan çok emin değilim. Kesin olan, her hâl û kârda en azından şu ân için iki zıt talep arasında bir uzlaşma vardır.
 Bir yandan Batı kültürünü kuşatan bir ‘kendilik fikri’ egemendir. Bu kültür ‘kendi olmak’ daha anlaşılır bir biçimde söyleyecek olursak kendisi olarak bireyini diğer bireylerin önünde tutmak biçiminde âmir ve ‘her yerde hazır ve nazır (hayy’ül kayyum - omniprésent)’ biçiminde tezahür etmiştir. Bu emir (daha doğrusu ince iç disiplin ve telkin) kipi ‘kendi’nin zaten orada olduğunu, içimizde bulunduğunu, bize düşenin onu bulunduğu yerden çıkarmak olduğunu ve bunu ifade etmemiz gerektiğini buyurur. Bu ‘kendi’lik bir tür ekstra- veya üst- sosyal çekirdeğe tekabül eder ki, toplumun rolü de bu ‘iç emrin / iç disiplinin’  zedelenmesi, kırılması, reddedilmesi biçiminde ortaya çıkar yani engelleyici bir rol oynamaktadır. Buna, toplum denge kurucudur demek de kabul edilebilir bir yaklaşımdır. Tersi mümkün olabilir mi? Evet, yani toplum dengeyi bir kimliği, bir karakteri, bir varoluş biçimini destekleyerek veya sahiplenerek ya da yücelterek de ‘kendi dengesi’ni kyrabilir.
 Bu ön kabul – inanç da diyebiliriz – günümüzde temel tartışma ve sıkıntılardan birini teşkil eder.
 Diğer yandan bakacak olursak, az çok teskin edici ahlâkî bir söylev (insan hakları, diğerine karşı açık olmak, daha insanî bir dünya, tolerans, saygı, empati vs). Ekonominin üzerine bina edilmiş ve ‘insanîleştirilmiş’ olan siyasî dil bu sözlü hümanizm diline itiraz ederken seçmenleri rahatlatmayı hedefleyecek iken diğerleri paranın kudretinin yarattığı egemenlikle mücadele etmenin yollarını ararlar. Üstelik, felsefede, tekbenci (solipsiste) baş dönmelerinden kurtulunduğu ifade ediliyor ve diğerleriyle (başkalarıyla) ilişkilenmenin ‘temel’ olduğunu ekleniyor. Her hâl ve kârda bu ‘bağ / ilişki’ – adına sosyal ilişki de denebilir – genelde ‘ahlâk’ kelamları çerçevesinde düşünülmektedir. Yani, ‘bağ’ insanın ‘iyi niyeti’ne (bonne volonté) bağlanmaktadır.
 Netice itibariyle, ‘öteki’ni (diğerini, başkasını), onun ‘kimliğini’ ‘tanımak’ (dikkate almak) düşüncenin ‘hayata geçirilmesi’ (eyleme dönüşmesi – acte) anlamına gelecektir.
Bu;-       gereklidir (temel ahlâkî bir mecburiyettir) ,
-       kâfîdir (kimliklerin tanınması ahenkli bir ortak varoluşun anahtarı olacaktır),
-       ve, iyi niyetin hâkim olmasından itibaren mümkündür.
 Bunun bir ileri aşaması ise: senin ne demek istediğini anlıyorum biçiminde formüle edilebilir. Ancak – pek mühim bir vurgu olmasa da – bunun samimiyetinden hiç kimse ve tam olarak emîn olamaz. Ayrıca bu nasıl bilinebilir ki? Bunu eşelemeye veya sorgulamaya başlarsak, ‘uzlaşma’yı zedelemiş olacağızdır. Yani, toplumsal uzlaşma’yı menfi bir ima riskiyle yüz yüze getirir. En iyisi, en ufak bir huylanmayı bile kursağımızdan dışarı çıkarmaksızın ‘sözde’ bir ‘compromis’ye eyvallah dememiz münasiptir. Olumlu ve olumsuz yaftalara itimat etmek uzlaşmanın kuralı sayılır. Kötü(ye) giden her şey ‘mutluluk’ aromalı varsanılarla ‘kendi’mizin derin sessizliğinde ve karanlığında hapsedilmeye ve boğulmaya mahkûm edilmiştir zira onlar tard edilmiş meleklerdir ve yerleri ‘abyss’tir. Bulundukları yerlerden çıkmamaları gerekmektedir. Bu davranış veya düşünceler birey ve toplum açısından ne kadar gerçekçidir? Sorusu BOŞ bir sorudur. Gerçekliğin bizzât kendisi temel kurgudur (fiction) daha doğrusu en ileri fabulation yani hikâye uydurma / üretme’dir.
 İşte tam da burada el yapımı / ev yapımı fikirlerden kaçarken hikâyelere, masallara, fabllere sapmak bir çözüm olarak ortaya çıkar.
 

HAKKI AÇIKALIN