ZEYTİNYAĞI

Zeytinyaḡından yola çıkarak… 

Rekor her zaman olduḡu gibi Yunanistan’da ve bu ülkede kişi başına 22 litre yıllık tüketim düzeyi var. üstelik Yunanistan’ın yıllık zeytinyaḡı üretimi bir miktar düşmesine raḡmen. 

Dünyada zeytinyaḡ üretiminin %95’lik bölümü Akdeniz havzasında gerçekleşiyor. 2018 senesi içinde AB üyesi ülkelerin toplam yıllık üretimi 1 805 000 ton. Bu üretimde başı çeken ülke her zaman olduḡu gibi Ispanya. Ispanya bu yıl 1.090.000 ton zeytinyaḡı üretti. Onu, 320.000 tonla Italya takip ediyor. 3. Sırada Yunanistan var ve 300 000 ton üretimi var. Sonra Portekiz’i görüyoruz : 78 800 ton. Fransa  ise sadece 1.700 ton üretiyor.  

AB üyesi olmayan ülkelerdeki üretim ise şöyle : Türkiye, 287 000 ton üretiyor ve bu sayı geçen yıla göre %62 oranında artmış durumda. Türkiye’nin ardından Tunus’u görüyoruz : 220.000 ton (%120’lik bir artış) Fas, geçen yıla göre %27’lik bir artışla 140.000 ton üretime ulaşıyor. Suriye 100.000 ton, Cezayir 80.000 ton üretmiş. Ürdün ve Mısır’ın üretimi 25.000 ton.  Libya 18 000 ton, Israel 16 000 ton, Lübnan 23 000 ton üretim yapıyor. Arnavutluk 11.000 ton, Kıbrıs 28-000 ton, Hırvatistan 9.000 ton,  

Akdeniz havzasının dışında bulunan Arjantin bir önceki yıla göre %74’lük bir artışla 37.500 tona ulaşmış durumda. Iran 9.000 ton, Karadaḡ 500 ton, Uruguay1.000 ton, ABD 16.000 ton ve çin 6.000 ton zeytinyḡı üretiyorlar.  

Üretimlerle tüketimler arasında hayli uyumsuzluk var : 

Yılda 287.000 ton zeytinyaḡı üreten Türkiye’de bir yılda kişi başına zeytinyaḡı tüketimi 1.58 litre ! Bu rakamla Türkiye dünya zeytinyaḡı tüketiminde 60’lı sıralarda bulunuyor. Oysa ürettiḡi zeytinyaḡı oranı itibarıyla ilk 5 sırada yer alḡyor. Buradan Türkiye’de insanlarḡn zeytinyaḡı tüketme konusunda çok geri olduḡunu ve su kültürnden ziyade kara kültürüne yatkḡn olduḡunu çıkarıyoruz. 3.5 tarafının denizlerle çevrili olmasıyla övünen bir ülkede zeytinyaḡı tüketimi yerlerde geziyor. Komşumuz Yunanistan zeytinyaḡı tüketiminde zirvede ve iki ülke arasında 13-14 kat fark var. 

Dünyada en çok zeytinyaḡı üreten Ispanya (1.090.000 ton) bile yıllık adam başı 12.44 litre tüketimiyle Yunanistan’ın çok gerisinde kalıyor. Demek Ispanya’da da hâlâ kara kültürünün (sıḡır – koyun – domuz) egemen olduḡunu anlşyoruz. 320.000 tonla dünya ikincisi olan Italya’da yıllık kişi başı tüketim 11.83 litre. Italya, Ispanya’ya göre biraz daha su kültürüne yakın ancak önünde pizza ve makarna gibi iki karasal kültür ürünü var ve bu iki devasa ürün Italya’nın zeytinyaḡı ayaḡını karaya doḡru çekiyor. Suriye bu konuda beni şaşırtıyor, üretimi ile tüketimi ‘compatible’. Suriye kişi başına yılda 9 litre zeytinyḡı tüketiyor (Savaşın etkilerini bilemiyoruz).  

Portekiz 7.53 lt tüketiyor ve bu çok iyi bir düzey yani 78.800 ton üretiyor ve 7.53 lt tüketiyor, çok iyi, tabàà kà Yunanistan’dan sonra ikinci en iyi demeliyim. Tunus da iyi : 7.5 litre. Libya da iyi : 5.73 lt. Avrupa’da Luxembour çok iyi tüketiyor, nüfusuna göre en iyi : 5.5 lt, Kıbrıs 5.3 lt, Arnavutluk iyi tüketiyor : 4.7 lt, Lübnan 4.5 lt, ürdün 3.1 lt, Filistin 3.2 lt, Israil 2.4 lt,  

Cezayir iyi üretiyor göreli az tüketiyor (4.4 litre/adam başı), Fas 3.71, Isviçre 1.9, Fransa 1.8, Malta 1.7, Avustralya 1.6, Hırvatistan 1.4, Irlanda 1.3, Belçika 1.2, Kanada 1.1, Danimarka 1, Birleşik Krallık 1, Avusturya 0.9, Slovenia 0.9, Almanya 0.9, Letonya 0.8, Isveç 0.8, Suudi Arabistan 0.7 lt, Norveç 0.7, Brezilya 0.21, Thailand 0.2.   

Ancak Türkiye kadar alakasızı yok. Kara Avrupası’nı anlayabiliyoruz, Zeytinin olmadıḡı ülkeleri de anlayabiliyoruz ancak bu kadar çok üretip bu kadar az tüketmeyi nasıl anlayacaḡız ? 

Acaba karasal bir ürün olan peyniri mi çok tüketiyor Türkiye halkı ? 

Kişi başına peynir tüketiminin lider ülkeleri 

İsviçre (21.5 kg), AB (17.8 kg), Norveç (17.4), ABD (15.2 kg), Avusturalya (13.0 kg), Arjantin (12.8 kg), Kanada (12.3 kg).  

Peki Türkiye?  

2.4 kg ile çok aşaḡılarda. 

Tereyaḡı mı? 

Kişi başına tereyağı tüketiminin en fazla olduğu ülkeler Fransa (7.4 kg), Almanya (5.9 kg),Lüksemburg (5.8 kg),Estonya (5.5 kg), İsviçre(5.3 kg),Avusturya(5.2 kg), Yeni Zelanda (3.8 kg)ve Hindistan (3.5 kg)...  

Türkiye?  

1.55 kg. 

Burada da gerideyiz. 

Margarin mi? 

Türkiye'de ev içi kullanımda yılda kişi başına ortalama 1,57 kilogram margarin tüketilirken, Avrupa'da yine ev içi kullanımda kişi başı yıllık tüketimin 5.1 kilogram civarında. 

Bitkisel yaḡlar?  

Çiğit, Ayçiçeği; Yer fıstığı, Soya; yüzde 3,0, Susam, Haşhaş, Kolza vs gibi bitkisel yaḡlarḡn Türkiye’de kişi başına yıllık tüketimi 8.64  lt, dünyada ise bu rakam düşük yani 2 litrelerde seyrediyor.  

Demek ki Türkiye çok fazla bitkisel yaḡ tüketiyor, zeytinyaḡı hariç.  

Peki su ürünü yiyor mu? 

Avrupa'da yılda kişi başı tüketilen balık miktarı 23 kilogram, dünyada 18,6 kilogram, Türkiye'de ise kişi başına yılda 5.8 kilogram. 

Demek ki balık yemiyoruz, aynı zeytinyaḡı yemediḡimiz gibi.  

Kırmızı Et Tüketimi’ne gelince 

Dünya rekoru ABD’nin elinde ve kişi başına yıllık 125 kg et yiyorlar. Avustralya, Kuveyt, Luxembourg ABD’ni izliyor. Avrupa’da 75 kg ile 100 kg arasında deḡişen rakamalr var. Kuzey Afrika ortalama 30 kg et yiyor yılda, Ortadoḡu ise 36 ile 60 kg arasında. Orta Asya 15 kg yerken uzakdoḡu 50-75 kg arası et tüketiyor. Güney Amerika 60-80 kg arasında. 

Türkiye ise kişi başına 25 kg et tüketiyor. Fas 32 kg, Tunus 29 kg, Cezayir 27 kg, Gürcistan 27 kg, Bulgaristan 54 kg, Yunanistan 74 kg, Moldova 40 kg, Iran 36 kg, Rusya 60 kg, Azerbaycan 39 kg, Ermenistan 45 kg et tüketiyor. 

Dünya ortalamasının altındayız.  

Peki ne yiyoruz? 

Hamure işleri (makarna başta olmak üzere tortellini, penne, spaghetti vs) konusunda rakamlar Türkiye açısından iyi sayılabilir:  

Burada başı çeken ülke Italya ve yılda 25.9 kilo kişi başı makarna yiyor. Ikinci sırada Tunus 16 kilo ve üçüncü sırada Venezuela var: 12 kilo. Isviçre 10 kilo, Fransa 8 kilo, Almanya 8 kilo, Türkiye 8 kilo makarna tüketiyor. Yani ilk 25 ülke içinde. Börek, çörek, kurabiye, gözleme vs eklendiḡinde Türkiye insanının hamur işi total tüketimi yılda 15-16 kilo’ya ulaşıyor.  

Haaah geldik işte bizim ne yediḡimize: 

EKMEK 

Türkiye ekmek tüketiminde dünya birincisi ve kişi başına tüketilen ekmek miktarı 200 kilo. 

Belçika 55 kg, Bulgaristan 95 kg, Danimarka 43 kg, Finlandiya 42 kg, Fransa 57 kg, Almanya 56 kg, Yunanistan 68 kg, Italya 52 kg, Hollanda 62 kg, Rusya 55 kg, Slovenia 42 kg, Ispanya 37 kg, Ukraina 90 kg, Britanya 35 kg ekmek tüketiyor. Türkiye açık ara önde. 

Yani, ekmek, hamur işi, aḡır hamur tatlıları (baklava gibi) kara kültürünün belli başlı yiyecekleri. Et te öyle ancak Türkiye’deki tüketimi gerilerde demek ki, hem kara kültürüne yatkın olduḡu hem de et yiyemediḡi için yoksul bir toplumun başı beladan hiç kurtuamayacak demektir.  

Zeytinyaḡını, bitkileri ve deniz ürünlerini keşfetmek kurtuluşun tek yolu.  

Yaşasın zeytiyaḡı, kahrolsun bütün katı yaḡlar. 

HAKKI AÇIKALIN